Onjuiste bewering dat 46 klimaatwetenschappers 'ontslag namen van het IPCC' circuleert opnieuw
- Gepubliceerd op 20 mei 2026 om 11:27
- Leestijd: 6 min
- Door: Liesa PAUWELS, AFP Nederland
Klimaatsceptici uiten regelmatig kritiek op de rapporten van de Intergouvernementele Werkgroep inzake Klimaatverandering (IPCC) van de Verenigde Naties. In een bericht dat onlangs op sociale media werd gedeeld, werd beweerd dat 46 wetenschappers van het IPCC "ontslag genomen" hebben. Daarbij werden citaten aangehaald die aan die wetenschappers worden toegeschreven, samen met een grafiek die zou aantonen dat de klimaatmodellen van het IPCC sterk afwijken van de daadwerkelijk gemeten temperaturen. De lijst met vermeende citaten circuleert echter al sinds 2013 en houdt geen verband met een massaal ontslag. Verschillende uitspraken zijn uit hun context gehaald en andere zijn afkomstig van klimaatsceptische wetenschappers die niet nauw betrokken zijn bij het IPCC. De grafiek werd herhaaldelijk door experts bekritiseerd als misleidend.
"46 wetenschappers van het IPCC hebben hun ontslag genomen. De reden? Omdat er niet naar hen geluisterd wordt, omdat hun meningen afwijken van het gangbare verhaal!", luidt een lang bericht dat op 2 mei 2026 op X werd gepubliceerd. Het bericht gaat verder met citaten van 46 bij naam genoemde wetenschappers die kennelijk kritiek uiten op het IPCC of de bevindingen ervan weerleggen. Het werd meer dan 3600 keer gedeeld.
Hetzelfde bericht verscheen ook op Facebook, opnieuw vergezeld van de grafiek die naar verluidt een grote kloof zou tonen tussen de voorspellingen van de klimaatmodellen van het IPCC en de gemeten temperaturen.
Soortgelijke beweringen circuleerden ook in het Engels en het Frans.
Maar tot op heden, 20 mei 2026, is er geen golf van ontslagen bij het IPCC geweest en blijft de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering ongewijzigd. De lijst met citaten van 46 wetenschappers werd meer dan tien jaar geleden online geplaatst en beweert niet dat het om ontslagen zou gaan. Klimaatwetenschappers uitten ook kritiek op de methodologie en de visuele presentatie van de grafiek die in de berichten wordt gedeeld.
Wetenschappers niet betrokken bij het recentste IPCC-rapport
Toonaangevende klimaatwetenschappers werken samen met het door de VN ingestelde IPCC om elke vijf tot zeven jaar een omvangrijk evaluatierapport op te stellen over de toestand van het wereldwijde klimaat. Deze rapporten spelen een centrale rol bij het vastleggen van de wetenschappelijke consensus over de invloed van menselijke activiteiten op klimaatverandering.
Het IPCC bevindt zich sinds juli 2023 in zijn zevende evaluatiecyclus. In een verklaring aan AFP op 8 mei 2026 zei een woordvoerder van het IPCC dat "er onder de namen die in het bericht worden genoemd, geen IPCC-auteurs zijn die aan het huidige Zevende Evaluatierapport (AR7) werken".
Uit een geavanceerde zoekopdracht op Google blijkt dat de lijst met citaten al sinds ten minste 2013 circuleert, toen die werd gepubliceerd op een klimaatsceptische blog met de Engelse kop: "46 uitspraken van IPCC-deskundigen tegen het IPCC". De vermeende citaten worden daarbij gepresenteerd zonder bronvermelding.
In de blogpost wordt bovendien nergens gesproken van "ontslagen". Deelname aan het werk voor IPCC-rapporten is trouwens vrijwillig.
Hoewel sommige van de 46 uitspraken online terug te vinden zijn en authentiek lijken, ontbreekt bij andere voldoende context om ze te kunnen verifiëren.
Het citaat dat wordt toegeschreven aan de Sloveense klimaatonderzoeker professor Lučka Kajfež Bogataj, namelijk dat "stijgende concentraties van koolstofdioxide in de lucht niet leiden tot een stijging van de mondiale temperaturen", heeft betrekking op een presentatie over paleoklimatologie die zij twintig jaar geleden in het Sloveens gaf.
Kajfež Bogataj vertelde AFP op 13 mei 2026 dat ze "nooit heeft gezegd dat CO₂ niet de oorzaak is van de huidige opwarming", maar dat ze het had over hoe er miljoenen jaren geleden er "'kip-en-ei'-situaties waren, waarbij de temperatuur steeg voordat de CO₂-concentratie toenam". Ze vertelde AFP ook dat ze nog steeds samenwerkt met het IPCC.
Uit research van AFP blijkt dat niet iedereen die in de lijst werd genoemd een gedocumenteerde rol had in een IPCC-rapportageproces, en dat sommigen van de wetenschappers, zoals Chris de Freitas en Richard S. Courtney, intussen zijn overleden.
Verschillende van de 46 namen in de lijst omschrijven zichzelf als "expert-beoordelaar" (Expert Reviewer) voor het IPCC. Dit houdt in dat zij commentaar leveren op de eerste versie van rapporten zonder deze zelf te schrijven. Zoals het IPCC op zijn website stelt: "Omdat het doel van de deskundige beoordeling is om een zo breed mogelijke deelname en zo breed mogelijke expertise te verkrijgen, worden degenen die zich registreren geaccepteerd, tenzij ze geen relevante kwalificaties kunnen aantonen."
Voor sommigen, waaronder Judith Curry en Willem de Lange, dateert hun bijdrage aan de IPCC-rapporten van meer dan twintig jaar geleden. Beiden hebben inderdaad kritische opmerkingen geuit over de werkwijze van het IPCC.
Anderen op de lijst, zoals Robert Balling van de Arizona State University en wijlen Richard S. Courtney, kunnen volgens onderzoek van de Washington Post en de onderzoekswebsite DeSmog rechtstreeks in verband worden gebracht met de fossiele industrie.
Bovendien zijn sommige citaten uit hun context gehaald of gebaseerd op verouderde informatie.
Klimaatwetenschapper Mike Hulme bracht al in 2010 een verklaring uit waarin hij zei dat het aan hem toegeschreven citaat online verkeerd werd weergegeven.
Het aan Balling toegeschreven citaat waarin hij zou zeggen dat "het IPCC opmerkt dat 'er geen significante versnelling is waargenomen in de snelheid van de zeespiegelstijging tijdens de 20e eeuw'" is afkomstig uit informatie in het klimaatrapport van 2001. Nieuwere gegevens tonen het tegenovergestelde aan: de zeespiegel is in de 20e eeuw met ongeveer 20 centimeter gestegen. In zijn laatste evaluatierapport uit 2023 voorspelt het IPCC dat de zeespiegel tegen 2100 met ongeveer 30 cm tot 1 meter zal stijgen, afhankelijk van toekomstige emissiescenario's.
'Selectieve' en 'misleidende' grafiek
De temperatuurgrafiek die bij de berichten wordt gedeeld, is afkomstig van "JR Christy", wat verwijst naar John R. Christy, hoogleraar atmosferische wetenschappen aan de Universiteit van Alabama in Huntsville, bekend om zijn kritiek op de nauwkeurigheid van klimaatmodellen. Christy wordt ook genoemd in de lijst van 46 wetenschappers.
Een omgekeerde beeldzoekopdracht laat zien dat Christy's grafiek in het verleden herhaaldelijk in twijfel werd getrokken (hier gearchiveerd), onder meer door experts zoals Gavin Schmidt, directeur van het NASA Goddard Institute for Space Studies.
De grafiek werd niet gepubliceerd in een peer-reviewed publicatie, maar verscheen in een getuigenis van Christy in 2016 voor de Commissie voor Wetenschap, Ruimtevaart en Technologie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. Christy, die regelmatig wordt uitgenodigd door Republikeinse vertegenwoordigers die sceptisch staan tegenover initiatieven op het gebied van klimaatverandering, gebruikte de grafiek om te beargumenteren dat de rapporten van het IPCC onjuist waren en de impact van klimaatverandering overdreven is.
Om het verschil tussen de door de modellen voorspelde gegevens en de 'waarnemingen' in zijn grafiek te verklaren, maakt Christy gebruik van "een uitgekiemde combinatie van cherrypicking en zeer twijfelachtige methodiek", zo vertelde Michiel Baatsen, universitair docent Dynamische Meteorologie en Aardesysteemmodellering aan de Universiteit Utrecht, op 6 mei 2026 aan AFP.
De grafiek is getiteld 'Global Bulk Atmospheric Temperature'. De blauwe en groene waarden verwijzen naar temperaturen gemeten tot 50.000 feet, of 15 kilometer, boven het aardoppervlak. Deze waarnemingen worden vervolgens vergeleken met de CMIP5-klimaatmodellen van het IPCC (rode lijn). Metingen van de atmosferische temperatuur kunnen echter niet rechtstreeks worden vergeleken met klimaatmodelprognoses van oppervlaktetemperaturen, legde hij uit.
"Een globaal gemiddelde temperatuur meten op hoogte is verre van eenvoudig, zelfs met hulp van satellieten geeft dit een grote onzekerheid", aldus Baatsen.
"Daar komt nog bij dat je op 15km op veel plekken naar de lage stratosfeer kijkt, waar de atmosfeer juist afkoelt onder invloed van broeikasgassen en de data extra moeilijk te interpreteren is", vertelde hij aan AFP.
"Er is enorm geknoeid met de data-analyse om uiteindelijk tot één lijn te komen die een vrij spectaculaire discrepantie laat zien," voegde Baatsen eraan toe.
In een gedetailleerde blogpost waarin hij kritiek levert op de grafiek en de visuele weergave ervan, stelt Schmidt van de NASA dat de grafieken van Christy "misleidend" zijn, en dat er verschillende "problematische keuzes zijn gemaakt bij het uitzetten van deze grafieken".
Zo gebruikte Christy de gemiddelde waarde van de IPCC CMIP5-modelprognoses in plaats van de aanzienlijke spreiding van de modellen weer te geven, schrijft Schmidt.
Ook merkt Schmidt op dat er sprake is van "inconsistente uitmiddeling" van de gegevens. Uitmiddeling, of smoothing, verwijst naar het berekenen van een gemiddelde over een bepaalde periode om kortetermijnvariabiliteit te verminderen. Over het algemeen gebruikt Christy een vijfjaarsgemiddelde voor de uitmiddeling, maar aan het einde van de waarnemingsreeks past hij een kortere smoothing toe, wat volgens Schmidt neerkomt op de aanname dat de twee toekomstige jaren gelijk zullen zijn aan het gemiddelde van de vorige drie. "In een situatie waarin er sprake is van een sterke trend, is dat onwaarschijnlijk", aldus Schmidt, en "het effect van deze keuze vergroot de discrepantie ook enigszins".
Schmidt herwerkte de gegevens door wel een consistente afvlakking toe te passen en voegde informatie toe over de spreiding van de modellen, wat de visuele vergelijking tussen modellen en waarnemingen verandert (zie onderstaande grafiek).
"De grafieken van Christy zijn zo opgesteld dat ze je tot één enkele conclusie leiden", vatte Schmidt in zijn analyse samen.
Talrijke wetenschappers hebben hun kritiek op de grafiek van Christy ook geuit in dit overzicht op Science Feedback, een factcheckplatform specifiek gericht op de wetenschap.
Lees hier meer AFP-factchecks over klimaatverandering.
Copyright © AFP 2017-2026. Voor commercieel gebruik van deze inhoud is een abonnement vereist. Klik hier voor meer informatie.
Heeft u content gezien die u door AFP wilt laten verifiëren?
Neem contact met ons op
