Recente gevallen van het hantavirus ten onrechte in verband gebracht met een oud incident in een Australisch laboratorium
- Gepubliceerd op 27 mei 2026 om 16:20
- Leestijd: 5 min
- Door: Pierre MOUTOT, AFP Frankrijk, AFP Australië
- Vertaling en aanpassing: Liesa PAUWELS, AFP Netherlands
De hantavirusuitbraak aan boord van een cruiseschip in april 2026 leidde op sociale media tot talrijke geruchten online over de oorsprong ervan. In veel gedeelde berichten werd een verband gesuggereerd met een incident in een virologisch laboratorium in Queensland, Australië, waar hantavirusmonsters zoek waren geraakt. Het incident vond echter enkele jaren geleden plaats en uit het onderzoek van de Australische gezondheidsautoriteiten in 2024 bleek dat het waarschijnlijk om een administratieve fout ging, waarbij onduidelijk was wat er met de monsters is gebeurd. In ieder geval is de virusstam in de zoekgeraakte monsters niet dezelfde als die die in 2026 bij de passagiers van het cruiseschip werd vastgesteld.
"323 flesjes met dodelijke virussen verdwijnen spoorloos uit een lab in Australië", waarschuwt een account op X in een bericht dat meer dan 2.500 keer is gedeeld. "Twee flesjes bevatten het hantavirus (verspreid door knaagdieren, met een sterftecijfer van 38%)", vervolgt de auteur van het bericht.
Soortgelijke berichten zijn te vinden op Facebook en in verschillende talen, zoals het Frans, Engels en Italiaans, vaak vergezeld van artikelen uit 2024 uit de Australische pers of samenvattingen in het Frans (gearchiveerd hier en hier).
De berichten verschenen kort na een uitbraak van het zeldzame hantavirus op een cruiseschip eind april. Het schip, dat wordt geëxploiteerd door het Nederlandse bedrijf Oceanwide Expeditions, haalde de krantenkoppen nadat drie passagiers aan het hantavirus waren overleden.
Volgens een telling van AFP op basis van officiële gegevens waren er op 26 mei 2026 twaalf patiënten van zes verschillende nationaliteiten besmet met het virus gelinkt aan de uitbraak.
Gebeurtenissen uit 2021
Ter ondersteuning van hun beweringen delen socialemediagebruikers een authentieke video van een persconferentie van Tim Nicholls, de minister van Volksgezondheid van Queensland, de Australische deelstaat waar het laboratorium is gevestigd. Daarin zegt de minister inderdaad dat virusmonsters zijn "verdwenen" uit een virologisch laboratorium van de deelstaat, maar in sommige berichten wordt niet vermeld dat de video in werkelijkheid uit 2024 stamt en dat de verdwijning in kwestie waarschijnlijk in 2021 plaatsvond.
Andere internetgebruikers die soortgelijke berichten delen, vermelden duidelijk dat de gebeurtenissen jaren geleden plaatsvonden, maar suggereren wel een band met de hantavirusgevallen die in april 2026 aan boord van het cruiseschip MV Hondius werden ontdekt (hier gearchiveerd).
Op 9 december 2024 verklaarde de staat Queensland in een persbericht dat 323 buisjes met monsters van gevaarlijke virussen "vermist" waren. Hieronder bevonden zich twee buisjes met hantavirusmonsters, die in de jaren 2000 door het laboratorium waren verkregen.
Volgens de autoriteiten zou deze verdwijning, die ze omschreven als een "historische schending van de bioveiligheidsprotocollen" in het Public Health Virology Laboratory van de staat, in 2021 hebben plaatsgevonden, maar pas in 2023 zijn ontdekt. In de verklaring werd aangekondigd dat er een onafhankelijk onderzoek was gestart, aangezien "het laboratorium niet heeft kunnen vaststellen of het materiaal uit de beveiligde opslag is verwijderd of vernietigd".
"Het is belangrijk op te merken dat virusmonsters buiten een vriezer bij lage temperatuur zeer snel zouden afbreken en niet-besmettelijk zouden worden", zei John Gerrard, directeur van Queensland Health, destijds, zoals geciteerd in het persbericht. Hij had geschat dat het "zeer waarschijnlijk was dat de monsters waren vernietigd door middel van autoclaveren, zoals gebruikelijk is in laboratoria, en dat dit niet adequaat was geregistreerd" (hier gearchiveerd).
Een mogelijke fout in de administratie
Misleidende berichten beperken zich doorgaans tot het citeren van de verklaring van de gezondheidsautoriteiten uit 2024 over de verdwijning van virusmonsters, zonder melding te maken van de latere bevindingen van het onderzoek.
Op 3 september 2025 maakte het ministerie van Volksgezondheid van Queensland de resultaten van het onderzoek bekend, waarin werd geconcludeerd dat "het onwaarschijnlijk was dat het hendravirus, het lyssavirus en het hantavirus verloren waren gegaan of waren gestolen, maar dat ze niet konden worden teruggevonden vanwege gebrekkige administratie".
Het rapport van de onderzoeksinstanties wees op onregelmatigheden in de "suboptimale administratie" van het laboratorium, waaronder "het ontbreken van correcte gegevens" over de overbrenging van de inhoud van een vriezer naar een nieuwe opslaglocatie na het defect raken ervan in 2021. Volgens het rapport werd in de administratie van het laboratorium melding gemaakt van de aanwezigheid van "twee buisjes met hantavirus" in de betreffende vriezer "in de jaren 2000".
De hantavirusflesjes houden geen verband met de uitbraak van 2026
Wat betreft de hantavirusflesjes concludeerde het onderzoek dat "de meest waarschijnlijke verklaring" voor hun verdwijning was dat de monsters "in de jaren 2000 al waren vernietigd, maar dat het opslagregister niet was bijgewerkt om dit weer te geven". De onderzoekscommissie voegde hieraan toe dat het ongebruikelijk zou zijn geweest als de wetenschappers de monsters langer dan de in het laboratorium toegestane maximumperiode hadden bewaard zonder ze te vernietigen, zoals de standaardprocedure vereist, en dat er inderdaad routinematige vernietiging had plaatsgevonden zonder dat de exacte aard van de monsters was geregistreerd, zoals het had moeten gebeuren.
In de onderzoeksresultaten werd echter opgemerkt dat het onmogelijk was om hierover uitsluitsel te geven, gezien de gebrekkige administratie en de tegenstrijdigheden in de getuigenissen van het laboratoriumpersoneel.
Tegen AFP verklaarde een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid van Queensland op 18 mei 2026 dat er "geen bewijs is van enig verband tussen de uitbraak van het hantavirus op de MV Hondius en de vermiste virusmonsters uit het virologisch laboratorium van Queensland".
Bovendien "bevatte geen van de vermiste virusmonsters het Andesvirus, het type hantavirus dat in verband wordt gebracht met de uitbraak op de MV Hondius", voegde hij eraan toe. Dit is ook de enige hantavirusvariant die van mens op mens kan worden overgedragen.
Daarnaast is bekend dat de hantavirusvariant waarmee passagiers op de MV Hondius besmet raakten, endemisch is in Argentinië, vertelde Helen Clark, medevoorzitter van het Independent Panel on Pandemic Preparedness and Response, aan AFP in een interview dat op 20 mei 2026 werd gepubliceerd.
Heropleving van complottheorieën
Het cruiseschip MV Hondius zorgde wereldwijd voor grote onrust nadat begin april 2026 aan boord een uitbraak van het hantavirus plaatsvond (hier gearchiveerd).
De virusvariant die aan boord van het schip is aangetroffen, het Andes-hantavirus, is een zeldzame en bijzonder gevaarlijke stam waarvoor noch een vaccin, noch een specifieke behandeling bestaat.
De oorsprong van de uitbraak is nog onbekend, maar volgens de VN-gezondheidsorganisatie vond de eerste besmetting waarschijnlijk plaats vóór het begin van de expeditie op 1 april, aangezien het eerste dodelijke slachtoffer, een 70-jarige Nederlandse man, al op 6 april symptomen begon te vertonen. De incubatietijd van het virus varieert echter van één tot zes weken.
De uitbraak deed oude verhalen en complottheorieën over vaccins en vermeende campagnes voor bevolkingsbeperking weer opleven.
De Wereldgezondheidsorganisatie verklaarde op 17 mei dat ze de hantavirusuitbraak als "laag risico" bestempelde. "Het risico voor de volksgezondheid is opnieuw beoordeeld aan de hand van de meest recente beschikbare informatie, en het wereldwijde risico blijft laag", aldus een verklaring van de WHO (hier gearchiveerd).
AFP publiceerde verschillende andere factchecks over het hantavirus, lees ze hier en hier.
Copyright © AFP 2017-2026. Voor commercieel gebruik van deze inhoud is een abonnement vereist. Klik hier voor meer informatie.
Heeft u content gezien die u door AFP wilt laten verifiëren?
Neem contact met ons op