Video’s tonen 'gecontroleerde branden' aangestoken door brandweerlieden, geen bewijs dat klimaatverandering in scène is gezet
- Gepubliceerd op 4 augustus 2026 om 13:15
- Leestijd: 5 min
- Door: Liesa PAUWELS, Cristina ALONSO PASCUAL, AFP Nederland, AFP Spanje
Sinds begin juli 2026 teisteren bosbranden delen van Zuid-Europa, aangewakkerd door torenhoge temperaturen en droogte, waardoor honderdduizenden mensen gedwongen werden hun huizen te ontvluchten. Wetenschappers stellen dat de extreme hitte, waarschijnlijk veroorzaakt door klimaatverandering, omstandigheden heeft gecreëerd die bosbranden in de hand werken. Tegen deze achtergrond verschenen er op sociale media talrijke berichten waarin twee videoclips werden gedeeld van mensen die vegetatie in brand staken, vergezeld van misleidende beweringen dat zij opzettelijk bosbranden zouden veroorzaken en dat klimaatverandering een 'hoax' zou zijn. De video’s in kwestie – waarvan er één bijna twee jaar oud is – tonen echter brandweerlieden die technieken toepassen om de verspreiding van bosbranden in te dammen of te voorkomen. AFP ontdekte bovendien dat de beelden niet in Europa waren opgenomen, maar in de VS en de Dominicaanse Republiek.
"Bosbranden door 'klimaatverandering'..." of "De klimaatveranderingshoax" luidden enkele van de bijschriften die gedeeld worden boven de virale video's die eind juli 2026 in het Nederlands op sociale media verschenen, op een moment dat bosbranden in Zuid-Europa de internationale krantenkoppen domineerden. In één video is te zien hoe een brandweerman een rij vlammen aansteekt terwijl hij over een onverharde weg loopt. Een tweede video lijkt beelden te tonen van een auto die kleine vlammen spuwt langs een bosrand.
In de reacties suggereren gebruikers dat de bosbranden onderdeel zijn van een verborgen agenda om milieubeleid of hernieuwbare energie te promoten. "Daar moeten windmolens komen en al dat groen staat onze 'groene vrienden' in de weg", schreef een gebruiker onder een van de video's. Anderen wezen op mediaberichten over arrestaties in verband met de bosbranden.
Dezelfde video's werden ook op X verspreid. De beelden werden echter uit hun oorspronkelijke context gehaald en tonen geen brand in Europa.
Soortgelijke beweringen werden ook volop gedeeld in andere talen, zoals in het Spaans, en werden in het verleden al herhaaldelijk door AFP ontkracht. Samenzweringstheorieën en misvattingen over bosbranden duiken elk jaar weer op wanneer er grote bosbranden woeden. Zo factcheckte AFP de tweede video al in 2024.
Europa werd dit jaar getroffen door opeenvolgende hittegolven en een ernstige droogte, die wetenschappers toeschrijven aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Buurlanden Frankrijk en Spanje kregen in juli 2026 te maken met enkele van de ergste bosbranden in de recente geschiedenis, waarbij enorme gebieden in vlammen opgingen en meer dan 300.000 mensen hun huis moesten verlaten.
In Spanje hief premier Pedro Sánchez op 30 juli de noodtoestand op vanwege bosbranden die gebieden in de buurt van Madrid bedreigden, nadat de lokale autoriteiten hadden gemeld dat de branden zich niet verder uitbreidden en dat er "vrijwel geen vlammen meer over waren".
Video's tonen een gangbare brandbestrijdingstechniek
De eerste video die in de virale, misleidende berichten werd gedeeld, waarop een brandweerman over een onverharde weg loopt, is voorzien van een watermerk van een Instagram-account met de gebruikersnaam "IncendioForestalJarabacoa". Dit account is gevestigd in de Dominicaanse Republiek en plaatst regelmatig beelden van brandweermannen in uniform aan het werk, waaronder de virale video, die op 30 juni 2026 werd gepubliceerd op de Instagrampagina. Het onderschrift boven de video luidt: "contra fuego" oftewel "voorbranden".
Het bericht is tevens de vroegste vermelding van de video die AFP kon vinden. Op 29 juli 2026 bevestigde de eigenaar van het account in een bericht aan AFP dat hij de virale video had opgenomen. Volgens de maker toont de video geautoriseerde bosbrandbestrijders in de Dominicaanse Republiek die op 24 juni 2026 een 'voorbrand' uitvoeren in een beschermd gebied van het Sierra de Bahoruco-gebergte.
Het voorbranden van een bosbrand is een veelgebruikte techniek door brandweerlieden om een bosbrand te stoppen of te vertragen. Deze techniek wordt meestal toegepast tijdens een uitslaande brand. Een stuk land wordt dan gecontroleerd afgebrand, waardoor de verspreiding van het vuur wordt onderbroken en er minder vegetatie is om zich mee te voeden.
Deze methode wordt vaker gebruikt in landen met uitgestrekte natuurgebieden zoals Spanje of Frankrijk. In Nederland worden bosbranden "zelden" op deze manier bestreden, vertelde een woordvoerster van het Nederlands Instituut voor Openbare Veiligheid (NIPV) op 31 juli 2026 aan AFP.
"Wanneer de brand zó groot is dat het niet meer met water te bestrijden is, kan je alleen maar wachten op veranderende omstandigheden: óf qua weer, óf qua brandstof," legde het NIPV uit. "Dit laatste kan je manipuleren door vegetatie weg te halen. Dit kan via mechanische weg (handgereedschappen of bulldozers) of door alvast stukken gecontroleerd weg te branden."
Ook bij de bestrijding van de huidige bosbranden in Spanje en Frankrijk werden voorbranden ingezet, zo blijkt uit beelden die door nieuwsmedia en brandweerdiensten op sociale media zijn geplaatst, zoals hier en hier. Luchtfoto's van AFP van 7 juli 2026 laten zien hoe voorbranden, uitgevoerd door brandweerlieden in Frankrijk, de verspreiding van bosbranden in het zuiden van Frankrijk in de Pyrénées-Orientales voorkomen.
De tweede video, waarop mensen te zien zijn die over een weg rijden en daarbij vegetatie in brand steken, toont een andere techniek voor het preventief voorkomen van bosbranden, namelijk 'beheerbranden'. De video is minstens twee jaar oud en dook in 2024 op met soortgelijke beweringen, toen AFP de beelden al onderzocht en de oorsprong ervan achterhaalde.
Een omgekeerde beeldzoekactie met keyframes uit de clip leidde naar dezelfde video (hier gearchiveerd) die op 3 maart 2024 werd gepubliceerd op de Facebookpagina van CFM Fire Managers, een bedrijf gevestigd in de Amerikaanse staat Alabama. De beschrijving van de video luidt: "Hier is een korte video van afgelopen week. We hebben 's nachts dit 112 hectare grote bos met loblolly-dennenbomen afgebrand om brand te verminderen en de kans op boomsterfte te verkleinen."
Volgens de website van het bedrijf is het gespecialiseerd in gecontroleerde branden die bedoeld zijn om het risico op bosbranden te minimaliseren.
Bedrijfseigenaar John Ryals vertelde AFP op 1 juli 2024 dat de video inderdaad afkomstig was van CFM Fire Managers. De video toont een beheerbrand, een brand die opzettelijk is aangestoken voor bosbeheerdoeleinden en dient als preventieve maatregel. Ryals legde verder uit hoe het bedrijf in maart 2024 opzettelijk een brand had aangestoken in Alabama, in het zuidwesten van de Verenigde Staten, om ongewenste en invasieve planten te doden die het dennenbos bedreigden.
Klimaatverandering verhoogt de intensiteit van bosbranden
Sommige berichten koppelen de video's met de branden in kwestie ten onrechte aan de stelling dat klimaatverandering niet bestaat en slechts een "hoax" is.
Op basis van goed onderbouwd bewijs zijn klimaatwetenschappers het er echter vrijwel unaniem over eens dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering extreme hitte omstandigheden creëert die bosbranden in de hand werken. In het meest recente beoordelingsrapport, dat de periode 2021-2023 beslaat, legt het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) uit hoe menselijke activiteiten zoals het gebruik van fossiele brandstoffen en ontbossing "onomstotelijk" bijdragen aan de opwarming van de aarde. In een deel van het rapport wijst het IPCC erop dat "de wereldwijde temperatuurstijgingen als gevolg van door de mens veroorzaakte klimaatverandering hebben geleid tot meer droogte en droogteperiodes, waardoor het brandseizoen op een kwart van het wereldwijde vegetatieoppervlakte is verlengd en de gemiddelde duur van het brandseizoen tussen 1979 en 2013 met een vijfde is toegenomen".
Bovendien stelt het IPCC dat bosbranden vaker voorkomen als gevolg van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, omdat deze de belangrijkste oorzaak van branden versterkt: hitte. "De hitte van de klimaatverandering droogt de vegetatie uit en versnelt de verbranding." Volgens het rapport dragen ook andere factoren, zoals ontbossing en de brandlandbouw, bij aan bosbranden.
Volgens een onderzoek uit september vorig jaar maakten stijgende wereldwijde temperaturen de kans op bosbranden in Spanje en Portugal in augustus 2025 veertig keer groter.
Lees hier meer factchecks van AFP over klimaatverandering.
Copyright © AFP 2017-2026. Voor commercieel gebruik van deze inhoud is een abonnement vereist. Klik hier voor meer informatie.
Heeft u content gezien die u door AFP wilt laten verifiëren?
Neem contact met ons op
