Bosbranden in Argentijns Patagonië wakkeren antisemitische complottheorie aan

"Argentijnen ontdekken dat de enorme bosbranden in Patagonië worden veroorzaakt door Israëli's", luidt een Facebookbericht van 9 januari 2026 waarin een video van een brandend landschap wordt gedeeld. "De granaat die in Patagonië is gevonden, is een M26 IM, geproduceerd in Israël. Deze wordt gebruikt door de Israëlische strijdkrachten (IDF)", gaat het bericht verder. Soortgelijke berichten op Facebook, Instagram en Telegram delen dezelfde theorie met verschillende visuele materialen, waaronder een video van een man die wordt beschuldigd van brandstichting en uit een bergachtig gebied wordt verdreven.

Andere berichten tonen een video dat zogezegd een groot protest in Argentinië en Chili laat zien "nadat Israëli's Patagonië in brand hadden gestoken".

De beweringen werden ook duizenden keren gedeeld in andere talen, zoals het Pools, Spaans,  Engels, Frans,  Grieks,Arabisch en Oekraiens.

Image

Screenshots van incorrecte posts op Facebook en Instagram. Genomen op 26/1/26. Rood kruis toegevoegd door AFP.

Al jarenlang woeden er bosbranden in Argentinië. Tijdens de zomer van 2026 op het zuidelijk halfrond werd Patagonië in Argentinië geteisterd door enorme bosbranden. De grootste brand brak op 5 januari uit in de gemeente Epuyén, in het zuiden van de provincie Chubut, en verwoestte in slechts één week tijd meer dan 15.000 hectare.

Volgens het Argentijnse federale noodagentschap waren op 26 januari sommige brandhaarden in de provincie Chubut "onder controle", terwijl andere nog steeds "actief" waren. Leden van de provinciale brandweer van Chubut waren nog steeds ter plaatse aan het werk.

Zowel de lokale overheid als justitie zijn van mening dat de branden opzettelijk zijn aangestoken. 

Toen AFP op 13 januari contact opnam met Carlos Diaz Mayer, de procureur-generaal van de provincie Chubut, verklaarde hij dat de daders nog steeds onbekend waren. Hij was van mening dat de brand "opzettelijk was aangestoken", aangezien er sporen van brandstof waren gevonden. 

"We zetten het onderzoek voort, bekijken beelden van beveiligingscamera's, vragen informatie op bij zendmasten voor mobiele telefoons en analyseren de grond die bij het begin van de brand is weggehaald", legde hij uit.

Een grondverkoopproject en een oude samenzweringstheorie

In sommige berichten en video's wordt vermeld dat de Argentijnse president Javier Milei "een wet heeft ondertekend die buitenlandse burgers toestaat grond te kopen als deze door brand is getroffen". Daarom zouden er Israëlische soldaten in Argentinië zijn verschenen, die duizenden hectaren bos in Patagonië in brand hebben gestoken. 

Om dit idee te ondersteunen, voegen sommigen een video toe van de Casa Rosada, het Argentijnse presidentiële paleis, waarin een man in het Spaans zegt: "Wat landbouwgrond betreft, wordt de aankoop door buitenlandse particulieren geliberaliseerd. Het verbod om het productieve gebruik van de grond gedurende 30 tot 60 jaar na een brand te wijzigen, wordt ook opgeheven."

Het fragment maakt deel uit van een langere video van een persconferentie op 9 december 2025 door de woordvoerder Manuel Adorni van de Argentijnse president (hier gearchiveerd). Hoewel hij inderdaad een dergelijke aankondiging heeft gedaan, is de wet nog niet gewijzigd om deze bepalingen aan te passen.

Sommige gebruikers brengen deze maatregelen en de recente branden ook in verband met een decennialang complot dat bekendstaat als "Plan Andinia". In die samenzweringstheorie zou een tweede Israëlische staat worden opgericht in Patagonië, legde Ernesto Bohoslavsky, hoogleraar geografie en geschiedenis, uit aan AFP.

Er bestaan verschillende versies van deze theorie, aldus de deskundige, waarvan de oudste teruggaat tot de jaren zestig. "Volgens die versie zou het doel zijn om Patagonië en een deel van Antarctica in te nemen. In de loop van de tijd verdween de verwijzing naar Antarctica en bleef alleen de verwijzing naar Patagonië over".

De theorie zou wortels hebben in 'De Protocollen van de Wijzen van Zion', wees Bohoslavsky erop. Dat is een pamflet waarin Joden worden beschuldigd van samenzwering om de wereld te domineren. 

AFP ontdekte door middel van zoekopdrachten op trefwoorden en omgekeerde beeldzoekopdrachten dat de meeste video's en foto's die in de berichten worden gebruikt om het idee te ondersteunen dat de bosbranden door Israëlische burgers zijn veroorzaakt, geen verband houden met de gebeurtenissen of onvoldoende bewijs bevatten.

Een onbekende persoon

De meeste berichten verwijzen naar een opname waarin een jonge man over rotsen loopt terwijl een andere man hem in het Spaans toeschreeuwt: "Je hebt een uur om te vertrekken!" De man die de beelden filmt, zegt vervolgens dat hij hem de plek in brand heeft zien steken. Volgens socialemediagebruikers was hij "toerist betrapt bij het stichten van brand in Laguna Torre, Los Glaciares National Park".

Uit onderzoek van AFP bleek dat de video was opgenomen door Martín Morales in Laguna Torres, in het beroemde Los Glaciares National Park, een populaire wandelbestemming, waar in januari ook bosbranden werden geregistreerd.

Op zijn Facebook-account plaatste Morales de originele, langere video, waarin hij in de beschrijving beweerde dat de betrokken personen een "buitenlands stel" waren dat zich in Laguna Torres bevond. In een andere post legt hij uit dat hij, nadat de twee toeristen, die volgens hem Israëli's waren, waren vertrokken, het vuur had geblust en het incident had gemeld bij de parkautoriteiten. 

Volgens lokale media en berichten is de gemeente El Chaltén nog steeds op zoek naar de betrokken toeristen en is hun nationaliteit alsnog onbekend.

Een granaat die niet van Israëlische oorsprong is

"De granaat die in Patagonië is gevonden, is een M26 IM, geproduceerd in Israël. Deze wordt gebruikt door de Israëlische strijdkrachten (IDF)", aldus een Facebookgebruiker.

Het explosief waarnaar in het bericht wordt verwezen, wordt geproduceerd door het Israëlische bedrijf Elbit Systems. Volgens de website van het bedrijf is het een projectiel dat inderdaad wordt gebruikt door de IDF. 

In een verklaring van de provinciale overheid werd echter gemeld dat het gevonden explosief een granaat van het type FMK8 was, geproduceerd door het Argentijnse bedrijf Fabricaciones Militares. In december waren vijf andere explosieven van hetzelfde type gevonden, zo bevestigde de persdienst van Chubut op 12 januari 2026 aan AFP.

Een vergelijking tussen de afbeelding van de gevonden granaat, gepubliceerd in de verklaring, en een afbeelding van de M26 IM, waar op sociale media naar wordt verwezen, toont de verschillen tussen de twee: de eerste is volledig bolvormig, met een langwerpige cilindrische bovenkant; de andere is ook rond, maar heeft een platte onderkant en aan één kant een metalen hendel. 

Image

Vergelijking tussen screenshots gemaakt op 22 januari 2026 van een artikel gepubliceerd door Elbit Systems (Iinks) en een foto genomen door de lokale autoriteiten in Chubut (rechts).

Een protest voor Gaza 

Gebruikers publiceerden ook een video waarin ze beweerden dat "meer dan 100.000 demonstranten de straten in Argentinië en Chili blokkeerden nadat Israëli's Patagonië in brand hadden gestoken". Uit onderzoek van AFP bleek echter dat de video een mars voor Gaza toont, die in juni 2025 in Chili werd gehouden. 

AFP bepaalde de exacte locatie waar de beelden werden opgenomen. Een vergelijking met een foto van het Turkse staatspersbureau Anadolu bevestigt dat de demonstratie plaatsvond langs de oevers van de Mapocho-rivier in het centrum van Santiago, Chili (hier gearchiveerd). Uit een zoekopdracht op Google Maps bleek dat de video was gefilmd vanaf de Ramalac-voetgangersbrug, waar dezelfde gebouwen als in de virale beelden op de achtergrond te zien zijn.

Image

Zij-aan-zijvergelijking van de video die online circuleert (links) en beelden van Google Streetview (rechts). Rode markeringen werden aangebracht door AFP.

Tussen alle valse beelden bevonden zich ook enkele berichten met echte beelden uit Argentinië in januari 2026.

Verschillende nieuwsberichten en socialemediaposts wijzen erop dat de video van een berg in brand vlakbij een meer de branden in Chubut toont.

Het omgekeerd zoeken naar een video die een weg in het midden van een brandend landschap toont, leidde naar verschillende publicaties in Argentijnse media met dezelfde video, die allemaal beschrijven dat het gaat om branden in januari 2026 in de regio Chubut.