Fact-checking: hoe we werken

Naast traditionele journalistieke vaardigheden gebruiken we een aantal eenvoudige tools, enig gezond verstand en veel voorzichtigheid bij het verifiëren van online informatie.

We streven ernaar om transparant te laten zien welke stappen we nemen bij het ontkrachten van een bewering.

Beginnend met een specifieke vraag, streven we ernaar dubieuze artikelen en claims te onderzoeken en te melden, in sommige gevallen via onze nieuwsdienst.

Onze redacteuren proberen eerst de oorsprong van een claim te achterhalen en onderzoeken waar nodig in onze eigen archieven en samen met onze eigen journalisten.

We zoeken niet-partijgebonden, openbaar beschikbare informatie in onze onderzoeken en linken er online naar.

De bron vinden​

Veel valse informatie betreft oude afbeeldingen die uit hun context zijn gehaald.

We beginnen met een omgekeerde zoekopdracht (‘reverse image search’) door via één of meerdere zoekmachines te kijken of het beeld eerder online is verschenen.

Een rechter muisklik op een afbeelding in de Google Chrome browser geeft de optie "zoek op Google naar afbeelding". De zoekmachine doorzoekt de database om te zien of er vergelijkbare afbeeldingen in de index staan.

We gebruiken regelmatig de Invid/We Verify-extensie aan (zie hieronder) en bevelen deze aan. Deze extensie biedt een keuze uit beeldzoekmachines waaronder Google, Bing (Microsoft), Yandex (Russisch), TinEye (door afbeeldingen, geen zoekwoorden) en Baidu (Chinees), met een simpele rechtermuisklik op een afbeelding nadat de extensie is geïnstalleerd.

Omgekeerd zoeken levert niet altijd resultaten op, hetzij omdat een afbeelding nog nooit op internet is gepubliceerd, of omdat deze nog niet is geïndexeerd. Soms kunnen zoekmachines voor afbeeldingen in de war raken door beelden die zijn omgedraaid, zoals die we tegenkwamen in dit artikel over de Canadese premier Justin Trudeau.

We observeren daarom ook visuele aanwijzingen (zoals winkelborden, straatnaamborden, architectuur, vegetatie, kentekenplaten) om de locatie of datum van een afbeelding te vinden.

Voor een onderzoek naar een video-opname op Kreta vonden we de locatie via Google Maps, na het observeren van de vorm van een strand.

Afbeeldingen of video’s alleen zijn nooit op zichzelf staand bewijs. We moeten de afbeelding ook controleren aan de hand van informatie zoals de datum waarop deze is gepubliceerd en details erin, zoals weersomstandigheden.

Bij verdachte afbeeldingen doen we ons best om de originele bestanden te verkrijgen om te bepalen of ze zijn gewijzigd.

Zoeken naar de oorsprong van een uitspraak of citaat​

Eenvoudig kopiëren en plakken van een alinea tekst in een zoekmachine kan vaak uitwijzen of deze al online is verspreid.

Citaten met betrekking tot politici zijn regelmatig afkomstig van parodiewebsites. Kopiëren en plakken in een zoekmachine kan binnen enkele seconden de bron aanwijzen.

Als een opmerking aan een persoon wordt toegeschreven zoeken we naar een betrouwbare bron (audio- of video-opname, officieel transcript) en kijken we naar de online accounts van die persoon voor verdere verificatie. We zullen ook rechtstreeks contact met de persoon opnemen om hun uitspraak te verifiëren.

Bij kwantitatieve data zoeken we naar het oorspronkelijke onderzoek en de methodologie.

Video's onderzoeken​

We gebruiken ook de INVID / We Verify Chrome-extensie, mede ontwikkeld door AFP. Met de tool kunnen we een video in thumbnails knippen (via het tabblad "Keyframes"). Vervolgens voert het verschillende omgekeerde zoekopdrachten uit op dezelfde afbeeldingen.

De tool kan ook goed van pas komen als het vermoeden bestaat dat een afbeelding is omgedraaid. De extensie kan deze terugdraaien (Ga naar "Magnifier" -> Plaats de afbeelding -> "More filters" -> "Flip"->"Apply").

Informatie controleren

Als een afbeelding of informatie die op internet circuleert twijfelachtig lijkt - vooral als er geen bron vermeld wordt - is een van onze eerste reflexen het bestuderen van de reacties. Soms kunnen comments tegenstrijdige informatie geven of vragen oproepen over de waarachtigheid van een bericht.

Als een persoon of organisatie wordt genoemd, nemen we contact met hen op voor hun kant van het verhaal.

Als een twijfelachtige publicatie is gebaseerd op een foto of video, zoeken we naar andere afbeeldingen van dezelfde gebeurtenis om ze mee te vergelijken. We proberen ook contact op te nemen met de auteur van de afbeelding, en waar mogelijk te achterhalen waar de auteur is en hem of haar te citeren.

Contact opnemen met de juiste bronnen​

We behandelen regelmatig onderwerpen waarover we weinig voorkennis hebben. In deze gevallen werken we samen met AFP-journalisten met expertise in een specifiek onderwerp, regio of taal. We werken nauw samen met het wereldwijde factcheck-team van AFP.

Niet alleen online

Voor sommige factchecks zijn het internet en de telefoon niet voldoende. Zoals in alle journalistiek moeten we soms in het veld zijn.

In juli 2018 vroegen we een AFP-journalist in Koeweit om een video te bekijken die veel verspreid was. Veel publicaties beweerden dat de video een Saoedische man liet zien die een receptioniste mishandelde in een ziekenhuis in Londen. Maar een eerste online onderzoek zette ons op een ander spoor: de aanslag vond naar verluidt plaats in een dierenkliniek in Koeweit-stad.

Onze journalist bezocht de kliniek die we op internet hadden geïdentificeerd en bevestigde dat het dezelfde plaats was, en kreeg een getuigenis van de in de video aangevallen dierenarts. Hier is de factcheck.

Een senior redacteur beoordeelt elk artikel voordat het online wordt gepubliceerd.

We gebruiken archieven, zoals Wayback Machine of Perma CC, om te voorkomen dat er vaker op valse informatie wordt geklikt en om een register bij te houden voor het geval een bericht later verandert of verdwijnt.

Correctiebeleid

Als we een feitelijke fout maken, zullen we deze corrigeren en vermelden bij het oorspronkelijke artikel. Dit markeren we duidelijk als "CORRECTIE" onderaan het artikel, met de datum van de wijziging en een uitleg. Als de fout groot is, zullen we het artikel van de site halen en een uitleg plaatsen.

Voor verduidelijkingen of updates gebruiken we de vermelding "AANPASSING" onderaan een verhaal.

Claim Review-tool

AFP gebruikt de Claim Review-tool voor haar factchecks. Dit omvat informatie zoals de bewering die wordt beoordeeld, wie de claim heeft ingediend en wat het oordeel was. Hiermee kunnen zoekmachines, zoals Google en Bing, eenvoudig factchecks tonen als reactie op zoekopdrachten naar specifieke beweringen.

Facebook-programma

AFP doet mee aan Facebook’s fact-checking programma voor derden. We beschouwen artikelen die op Facebook aangemerkt zijn als deel van het materiaal dat we onderzoeken. Content die door factcheckers als “onwaar” wordt beoordeeld, wordt gedegradeerd in nieuwsfeeds, zodat minder mensen het te zien krijgen. De content wordt echter niet verwijderd naar aanleiding van de beoordeling.